ISSN नंबर 

ISSN (International Standard Serial Number) म्हणजे नियतकालिके, मासिके, जर्नल्स, वृत्तपत्रे आणि इतर क्रमशः प्रकाशित होणाऱ्या प्रकाशनांना दिला जाणारा आंतरराष्ट्रीय प्रमाणित क्रमांक होय.

ISSN ची वैशिष्ट्ये

• ISSN हा ८ अंकी क्रमांक असतो.
• तो साधारणपणे XXXX-XXXX या स्वरूपात लिहिला जातो.
• उदाहरण: ISSN 0971-8257

ISSN कोणाला दिला जातो?

ISSN खालील प्रकारच्या प्रकाशनांना दिला जातो:

• संशोधन नियतकालिके (Research Journals)
• मासिके (Magazines)
• वृत्तपत्रे (Newspapers)
• वार्षिके (Annuals)
• ई-जर्नल्स (Online Journals)

ISBN आणि ISSN मधील फरक

मुद्दा	ISBN	ISSN
पूर्ण नाव	International Standard Book Number	International Standard Serial Number
वापर	पुस्तकांसाठी	नियतकालिके, मासिके, वृत्तपत्रांसाठी
अंकांची संख्या	१३ अंक	८ अंक
उदाहरण	978-93-12345-67-8	0971-8257

ISBN नंबर (आयएसबीएन क्रमांक)

 ISBN नंबर (आयएसबीएन क्रमांक)

ISBN (International Standard Book Number) म्हणजे पुस्तकांना दिला जाणारा आंतरराष्ट्रीय प्रमाणित ओळख क्रमांक होय.

ISBN ची वैशिष्ट्ये

प्रत्येक प्रकाशित पुस्तकाचा स्वतंत्र ISBN क्रमांक असतो.

ISBN हा साधारणपणे १३ अंकी असतो.

उदाहरण: 978-93-12345-67-8

या क्रमांकामुळे पुस्तकाची ओळख, विक्री, वितरण आणि नोंदणी सुलभ होते.

भारतात ISBN कोण देते?

भारतामध्ये राजा राममोहन रॉय राष्ट्रीय ISBN एजन्सी, शिक्षण मंत्रालय, भारत सरकार ISBN क्रमांक मोफत उपलब्ध करून देते.

ISBN क्रमांक कोणाला मिळू शकतो?

लेखक

प्रकाशक

शैक्षणिक संस्था

स्वयंप्रकाशित (Self-published) पुस्तकांचे लेखक

महत्त्व

पुस्तकाला अधिकृत ओळख मिळते.

ग्रंथालये आणि ऑनलाइन विक्रीसाठी उपयुक्त ठरते.

संशोधन आणि शैक्षणिक कामांमध्ये पुस्तकाचा संदर्भ देणे सोपे होते.

 

पीएच.डी. प्रवेश परीक्षा (PAT) – संशोधन पद्धती 

महत्त्वाचे MCQ (प्रश्न क्र. ५१ ते १००)

५१. संशोधन आराखडा (Research Design) म्हणजे काय?

अ) संशोधनाची योजना
ब) निष्कर्ष
क) संदर्भसूची
ड) प्रस्तावना

उत्तर : अ) संशोधनाची योजना

---

५२. ऐतिहासिक संशोधनाचे प्रमुख साधन कोणते?

अ) शिलालेख
ब) ताम्रपट
क) नाणी
ड) वरील सर्व

उत्तर : ड) वरील सर्व

---

५३. संशोधनातील स्वतंत्र चल (Independent Variable) म्हणजे काय?

अ) परिणाम दाखवणारा चल
ब) नियंत्रित केला जाणारा चल
क) प्रभाव टाकणारा चल
ड) स्थिर चल

उत्तर : क) प्रभाव टाकणारा चल

---

५४. अवलंबित चल (Dependent Variable) म्हणजे काय?

अ) परिणाम दर्शवणारा चल
ब) स्वतंत्र चल
क) स्थिर चल
ड) नियंत्रित चल

उत्तर : अ) परिणाम दर्शवणारा चल

---

५५. Null Hypothesis ला मराठीत काय म्हणतात?

अ) संशोधन गृहीतक
ब) शून्य गृहीतक
क) पर्यायी गृहीतक
ड) कार्यकारी गृहीतक

उत्तर : ब) शून्य गृहीतक

---

५६. Alternative Hypothesis म्हणजे काय?

अ) शून्य गृहीतक
ब) पर्यायी गृहीतक
क) अंतिम निष्कर्ष
ड) नमुना

उत्तर : ब) पर्यायी गृहीतक

---

५७. Action Research चा मुख्य उद्देश काय आहे?

अ) व्यावहारिक समस्यांचे निराकरण करणे
ब) नवीन सिद्धांत मांडणे
क) ऐतिहासिक अभ्यास करणे
ड) सांख्यिकीय विश्लेषण करणे

उत्तर : अ) व्यावहारिक समस्यांचे निराकरण करणे

---

५८. Evaluation Research म्हणजे काय?

अ) एखाद्या कार्यक्रमाचे मूल्यमापन करणे
ब) प्रयोग करणे
क) सर्वेक्षण करणे
ड) निरीक्षण करणे

उत्तर : अ) एखाद्या कार्यक्रमाचे मूल्यमापन करणे

---

५९. Longitudinal Study म्हणजे काय?

अ) एकाच वेळी केलेला अभ्यास
ब) दीर्घ कालावधीतील अभ्यास
क) प्रयोगशाळेतील अभ्यास
ड) ऐतिहासिक अभ्यास

उत्तर : ब) दीर्घ कालावधीतील अभ्यास

---

६०. Cross-sectional Study म्हणजे काय?

अ) दीर्घकालीन अभ्यास
ब) एका विशिष्ट कालखंडातील अभ्यास
क) ऐतिहासिक संशोधन
ड) प्रयोगात्मक संशोधन

उत्तर : ब) एका विशिष्ट कालखंडातील अभ्यास

---

६१. Interview Schedule म्हणजे काय?

अ) मुलाखतीचे नियोजन
ब) प्रश्नांची यादी
क) निष्कर्ष
ड) संदर्भसूची

उत्तर : ब) प्रश्नांची यादी

---

६२. Open-ended Questions मध्ये काय असते?

अ) निश्चित पर्याय
ब) मुक्त स्वरूपातील उत्तरे
क) होय/नाही उत्तरे
ड) सांख्यिकीय माहिती

उत्तर : ब) मुक्त स्वरूपातील उत्तरे

---

६३. Closed-ended Questions मध्ये काय असते?

अ) मुक्त उत्तरे
ब) निश्चित पर्याय
क) निरीक्षण
ड) निष्कर्ष

उत्तर : ब) निश्चित पर्याय

---

६४. Coding म्हणजे काय?

अ) माहितीचे वर्गीकरण व सांकेतिकीकरण
ब) निष्कर्ष लिहिणे
क) नमुना निवड
ड) संदर्भ तयार करणे

उत्तर : अ) माहितीचे वर्गीकरण व सांकेतिकीकरण

---

६५. Tabulation म्हणजे काय?

अ) माहिती तक्त्यात मांडणे
ब) निरीक्षण करणे
क) निष्कर्ष देणे
ड) गृहीतक तयार करणे

उत्तर : अ) माहिती तक्त्यात मांडणे

---

६६. Frequency Distribution म्हणजे काय?

अ) वारंवारतेचे वितरण
ब) सरासरी
क) मध्यांक
ड) सहसंबंध

उत्तर : अ) वारंवारतेचे वितरण

---

६७. Histogram हा कोणत्या प्रकारचा आलेख आहे?

अ) वर्तुळ आलेख
ब) स्तंभ आलेख
क) रेषा आलेख
ड) चित्र आलेख

उत्तर : ब) स्तंभ आलेख

---

६८. Pie Chart चा उपयोग कशासाठी होतो?

अ) प्रमाण दर्शविण्यासाठी
ब) सरासरी काढण्यासाठी
क) सहसंबंध दाखविण्यासाठी
ड) नमुना निवडीसाठी

उत्तर : अ) प्रमाण दर्शविण्यासाठी

---

६९. SPSS म्हणजे काय?

अ) सांख्यिकीय विश्लेषण सॉफ्टवेअर
ब) संशोधन पद्धत
क) नमुना निवड तंत्र
ड) संदर्भ शैली

उत्तर : अ) सांख्यिकीय विश्लेषण सॉफ्टवेअर

---

७०. APA चे पूर्ण रूप काय?

अ) American Psychological Association
ब) American Political Association
क) Asian Psychological Association
ड) American Public Administration

उत्तर : अ) American Psychological Association

---

७१. MLA शैलीचा उपयोग मुख्यतः कोणत्या विषयात होतो?

अ) विज्ञान
ब) साहित्य व मानवविद्या
क) अभियांत्रिकी
ड) वैद्यकीय विज्ञान

उत्तर : ब) साहित्य व मानवविद्या

---

७२. Chicago Style प्रामुख्याने कोणत्या विषयासाठी वापरली जाते?

अ) इतिहास
ब) गणित
क) रसायनशास्त्र
ड) जीवशास्त्र

उत्तर : अ) इतिहास

---

७३. ISBN म्हणजे काय?

अ) पुस्तकाचा आंतरराष्ट्रीय क्रमांक
ब) संशोधन अहवाल
क) नियतकालिक क्रमांक
ड) संदर्भसूची

उत्तर : अ) पुस्तकाचा आंतरराष्ट्रीय क्रमांक

---

७४. ISSN कोणाला दिला जातो?

अ) पुस्तके
ब) नियतकालिके व मासिके
क) संशोधन प्रबंध
ड) वृत्तपत्रे

उत्तर : ब) नियतकालिके व मासिके

---

७५. DOI म्हणजे काय?

अ) Digital Object Identifier
ब) Digital Online Information
क) Data Object Information
ड) Document Online Index

उत्तर : अ) Digital Object Identifier

---

७६. Peer Review म्हणजे काय?

अ) तज्ज्ञांकडून संशोधनाचे परीक्षण
ब) स्वतःचे परीक्षण
क) संपादकाचे परीक्षण
ड) विद्यार्थ्यांचे परीक्षण

उत्तर : अ) तज्ज्ञांकडून संशोधनाचे परीक्षण

---

७७. UGC-CARE यादी कशाशी संबंधित आहे?

अ) गुणवत्तापूर्ण संशोधन नियतकालिके
ब) विद्यापीठांची यादी
क) संशोधन पद्धती
ड) संशोधन प्रकल्प

उत्तर : अ) गुणवत्तापूर्ण संशोधन नियतकालिके

---

७८. Impact Factor कोणाशी संबंधित आहे?

अ) नियतकालिकाच्या गुणवत्तेशी
ब) संशोधकाशी
क) विद्यापीठाशी
ड) प्रकल्पाशी

उत्तर : अ) नियतकालिकाच्या गुणवत्तेशी

---

७९. Plagiarism टाळण्यासाठी काय आवश्यक आहे?

अ) योग्य संदर्भ देणे
ब) माहिती लपवणे
क) निष्कर्ष बदलणे
ड) वरीलपैकी नाही

उत्तर : अ) योग्य संदर्भ देणे

---

८०. Turnitin हे कशासाठी वापरले जाते?

अ) साहित्यचौर्य तपासण्यासाठी
ब) डेटा विश्लेषणासाठी
क) आलेख तयार करण्यासाठी
ड) संदर्भ देण्यासाठी

उत्तर : अ) साहित्यचौर्य तपासण्यासाठी

---

८१. Research Gap म्हणजे काय?

अ) पूर्वीच्या संशोधनातील उणीव
ब) निष्कर्ष
क) संदर्भसूची
ड) गृहीतक

उत्तर : अ) पूर्वीच्या संशोधनातील उणीव

---

८२. Conceptual Framework म्हणजे काय?

अ) संकल्पनात्मक आराखडा
ब) निष्कर्ष
क) संदर्भ
ड) नमुना

उत्तर : अ) संकल्पनात्मक आराखडा

---

८३. Variable म्हणजे काय?

अ) चल
ब) स्थिरांक
क) निष्कर्ष
ड) गृहीतक

उत्तर : अ) चल

---

८४. Constant म्हणजे काय?

अ) चल
ब) स्थिरांक
क) नमुना
ड) संदर्भ

उत्तर : ब) स्थिरांक

---

८५. Population म्हणजे काय?

अ) नमुना
ब) संपूर्ण अभ्यास गट
क) प्रश्नावली
ड) गृहीतक

उत्तर : ब) संपूर्ण अभ्यास गट

---

८६. Sample म्हणजे काय?

अ) लोकसंख्येतील निवडक घटक
ब) संपूर्ण लोकसंख्या
क) निष्कर्ष
ड) संदर्भ

उत्तर : अ) लोकसंख्येतील निवडक घटक

---

८७. Research Problem म्हणजे काय?

अ) संशोधनातील समस्या किंवा प्रश्न
ब) निष्कर्ष
क) संदर्भ
ड) प्रस्तावना

उत्तर : अ) संशोधनातील समस्या किंवा प्रश्न

---

८८. Synopsis म्हणजे काय?

अ) संशोधनाचा संक्षिप्त आराखडा
ब) निष्कर्ष
क) संदर्भसूची
ड) आलेख

उत्तर : अ) संशोधनाचा संक्षिप्त आराखडा

---

८९. Thesis म्हणजे काय?

अ) प्रबंध
ब) नियतकालिक
क) पुस्तक
ड) लेख

उत्तर : अ) प्रबंध

---

९०. Viva-Voce म्हणजे काय?

अ) लेखी परीक्षा
ब) मौखिक परीक्षा
क) प्रयोग
ड) निरीक्षण

उत्तर : ब) मौखिक परीक्षा

---

९१. Bibliography म्हणजे काय?

अ) संदर्भग्रंथांची यादी
ब) निष्कर्ष
क) प्रस्तावना
ड) गृहीतक

उत्तर : अ) संदर्भग्रंथांची यादी

---

९२. Appendix म्हणजे काय?

अ) परिशिष्ट
ब) अनुक्रमणिका
क) प्रस्तावना
ड) संदर्भसूची

उत्तर : अ) परिशिष्ट

---

९३. Index म्हणजे काय?

अ) अनुक्रमणिका
ब) परिशिष्ट
क) निष्कर्ष
ड) प्रस्तावना

उत्तर : अ) अनुक्रमणिका

---

९४. Monograph म्हणजे काय?

अ) एका विषयावरील सखोल ग्रंथ
ब) नियतकालिक
क) संशोधन लेख
ड) वृत्तपत्र

उत्तर : अ) एका विषयावरील सखोल ग्रंथ

---

९५. Seminar Paper म्हणजे काय?

अ) परिसंवादासाठी सादर केलेला लेख
ब) प्रबंध
क) पुस्तक
ड) अहवाल

उत्तर : अ) परिसंवादासाठी सादर केलेला लेख

---

९६. Citation Index म्हणजे काय?

अ) संदर्भांचे अनुक्रमण
ब) नमुना निवड
क) गृहीतक
ड) निरीक्षण

उत्तर : अ) संदर्भांचे अनुक्रमण

---

९७. H-Index कोणाशी संबंधित आहे?

अ) संशोधकाच्या संशोधन प्रभावाशी
ब) पुस्तकांशी
क) विद्यापीठांशी
ड) प्रकल्पांशी

उत्तर : अ) संशोधकाच्या संशोधन प्रभावाशी

---

९८. Google Scholar हे काय आहे?

अ) शैक्षणिक शोधयंत्र
ब) सामाजिक माध्यम
क) डेटा विश्लेषण साधन
ड) ग्रंथालय

उत्तर : अ) शैक्षणिक शोधयंत्र

---

९९. ORCID म्हणजे काय?

अ) संशोधकाचा अद्वितीय ओळख क्रमांक
ब) पुस्तक क्रमांक
क) नियतकालिक क्रमांक
ड) प्रकल्प क्रमांक

उत्तर : अ) संशोधकाचा अद्वितीय ओळख क्रमांक

---

१००. संशोधनाचा अंतिम उद्देश काय असतो?

अ) नवीन ज्ञाननिर्मिती व समस्यांचे निराकरण
ब) केवळ पदवी मिळवणे
क) अहवाल तयार करणे
ड) संदर्भ गोळा करणे

उत्तर : अ) नवीन ज्ञाननिर्मिती व समस्यांचे निराकरण

पीएच.डी. प्रवेश परीक्षा (PAT) – संशोधन पद्धती..

 पीएच.डी. प्रवेश परीक्षा (PAT) – संशोधन पद्धती

२१. संशोधनाची पहिली पायरी कोणती?

अ) निष्कर्ष लेखन

ब) समस्या निवड

क) संदर्भसूची तयार करणे

ड) अहवाल सादर करणे

उत्तर : ब) समस्या निवड

---

२२. संशोधन समस्येचे विधान (Statement of Problem) कशाशी संबंधित असते?

अ) संशोधनाचा विषय स्पष्ट करणे

ब) निष्कर्ष मांडणे

क) संदर्भ देणे

ड) डेटा विश्लेषण करणे

उत्तर : अ) संशोधनाचा विषय स्पष्ट करणे

---

२३. संशोधन उद्दिष्टे (Objectives) कोणत्या रूपात असावीत?

अ) अस्पष्ट

ब) मोजता येण्यासारखी व स्पष्ट

क) खूप मोठी

ड) अवास्तव

उत्तर : ब) मोजता येण्यासारखी व स्पष्ट

---

२४. Exploratory Research चा उद्देश काय असतो?

अ) नवीन तथ्यांचा शोध घेणे

ब) निष्कर्ष सिद्ध करणे

क) डेटा विश्लेषण करणे

ड) अहवाल तयार करणे

उत्तर : अ) नवीन तथ्यांचा शोध घेणे

---

२५. Descriptive Research म्हणजे काय?

अ) कारण-परिणाम शोधणे

ब) परिस्थितीचे वर्णन करणे

क) प्रयोग करणे

ड) तुलना करणे

उत्तर : ब) परिस्थितीचे वर्णन करणे

---

२६. Experimental Research मध्ये कोणता घटक महत्त्वाचा असतो?

अ) नियंत्रण गट

ब) प्रश्नावली

क) संदर्भसूची

ड) साहित्य समीक्षा

उत्तर : अ) नियंत्रण गट

---

२७. Case Study म्हणजे काय?

अ) विशिष्ट व्यक्ती, संस्था किंवा घटनेचा सखोल अभ्यास

ब) सर्वेक्षण पद्धत

क) प्रयोग पद्धत

ड) सांख्यिकीय विश्लेषण

उत्तर : अ) विशिष्ट व्यक्ती, संस्था किंवा घटनेचा सखोल अभ्यास

---

२८. Survey Method मध्ये प्रामुख्याने कोणते साधन वापरले जाते?

अ) प्रश्नावली

ब) प्रयोगशाळा

क) ताम्रपट

ड) नकाशे

उत्तर : अ) प्रश्नावली

---

२९. Observation Method म्हणजे काय?

अ) निरीक्षणाद्वारे माहिती संकलन

ब) मुलाखत घेणे

क) प्रयोग करणे

ड) निष्कर्ष लिहिणे

उत्तर : अ) निरीक्षणाद्वारे माहिती संकलन

---

३०. Participant Observation मध्ये संशोधक काय करतो?

अ) केवळ पाहतो

ब) गटात सहभागी होऊन निरीक्षण करतो

क) प्रश्नावली देतो

ड) निष्कर्ष काढतो

उत्तर : ब) गटात सहभागी होऊन निरीक्षण करतो

---

३१. Content Analysis म्हणजे काय?

अ) मजकुराचे शास्त्रीय विश्लेषण

ब) प्रयोग करणे

क) मुलाखत घेणे

ड) डेटा संकलन करणे

उत्तर : अ) मजकुराचे शास्त्रीय विश्लेषण

---

३२. Census Method म्हणजे काय?

अ) लोकसंख्येतील काही घटकांचा अभ्यास

ब) संपूर्ण लोकसंख्येचा अभ्यास

क) नमुना निवड

ड) निरीक्षण

उत्तर : ब) संपूर्ण लोकसंख्येचा अभ्यास

---

३३. Stratified Sampling म्हणजे काय?

अ) यादृच्छिक निवड

ब) स्तरांमध्ये विभागून नमुना निवडणे

क) सोयीस्कर निवड

ड) हेतुपुरस्सर निवड

उत्तर : ब) स्तरांमध्ये विभागून नमुना निवडणे

---

३४. Convenience Sampling म्हणजे काय?

अ) सोयीप्रमाणे नमुना निवड

ब) यादृच्छिक निवड

क) वैज्ञानिक निवड

ड) गट निवड

उत्तर : अ) सोयीप्रमाणे नमुना निवड

---

३५. Pilot Study म्हणजे काय?

अ) अंतिम संशोधन

ब) पूर्वचाचणी अभ्यास

क) निष्कर्ष लेखन

ड) साहित्य समीक्षा

उत्तर : ब) पूर्वचाचणी अभ्यास

---

३६. Reliability म्हणजे काय?

अ) साधनाची सातत्यपूर्ण अचूकता

ब) माहिती गोळा करणे

क) निष्कर्ष देणे

ड) नमुना निवड

उत्तर : अ) साधनाची सातत्यपूर्ण अचूकता

---

३७. Validity म्हणजे काय?

अ) साधन जे मोजायचे आहे ते अचूक मोजणे

ब) नमुना निवड

क) संदर्भ देणे

ड) डेटा विश्लेषण

उत्तर : अ) साधन जे मोजायचे आहे ते अचूक मोजणे

---

३८. Mean म्हणजे काय?

अ) मध्यांक

ब) बहुलक

क) सरासरी

ड) विचलन

उत्तर : क) सरासरी

---

३९. Median म्हणजे काय?

अ) मध्य मूल्य

ब) सर्वाधिक वारंवार येणारे मूल्य

क) सरासरी

ड) विचलन

उत्तर : अ) मध्य मूल्य

---

४०. Mode म्हणजे काय?

अ) सरासरी

ब) मध्य मूल्य

क) सर्वाधिक वारंवार येणारे मूल्य

ड) प्रमाण

उत्तर : क) सर्वाधिक वारंवार येणारे मूल्य

---

४१. Standard Deviation कशाशी संबंधित आहे?

अ) केंद्रीय प्रवृत्ती

ब) प्रसरणाचे मापन

क) नमुना निवड

ड) निष्कर्ष

उत्तर : ब) प्रसरणाचे मापन

---

४२. Chi-square Test कशासाठी वापरतात?

अ) संबंध तपासण्यासाठी

ब) सरासरी काढण्यासाठी

क) नमुना निवडीसाठी

ड) निरीक्षणासाठी

उत्तर : अ) संबंध तपासण्यासाठी

---

४३. Correlation म्हणजे काय?

अ) दोन चलांमधील संबंध

ब) निष्कर्ष

क) नमुना

ड) संदर्भ

उत्तर : अ) दोन चलांमधील संबंध

---

४४. Positive Correlation म्हणजे काय?

अ) एक चल वाढल्यास दुसरा कमी होतो

ब) एक चल वाढल्यास दुसराही वाढतो

क) संबंध नसणे

ड) वरीलपैकी नाही

उत्तर : ब) एक चल वाढल्यास दुसराही वाढतो

---

४५. Negative Correlation म्हणजे काय?

अ) दोन्ही चल वाढतात

ब) संबंध नसतो

क) एक चल वाढल्यास दुसरा कमी होतो

ड) दोन्ही समान राहतात

उत्तर : क) एक चल वाढल्यास दुसरा कमी होतो

---

४६. Footnote चा उपयोग कशासाठी होतो?

अ) संदर्भ देण्यासाठी

ब) निष्कर्ष लिहिण्यासाठी

क) नमुना निवडीसाठी

ड) डेटा विश्लेषणासाठी

उत्तर : अ) संदर्भ देण्यासाठी

---

४७. Citation म्हणजे काय?

अ) संदर्भाचा उल्लेख

ब) निष्कर्ष

क) निरीक्षण

ड) प्रयोग

उत्तर : अ) संदर्भाचा उल्लेख

---

४८. Index म्हणजे काय?

अ) अनुक्रमणिका

ब) प्रस्तावना

क) निष्कर्ष

ड) संदर्भसूची

उत्तर : अ) अनुक्रमणिका

---

४९. Abstract म्हणजे काय?

अ) संशोधनाचा संक्षिप्त सारांश

ब) संदर्भसूची

क) निष्कर्ष

ड) प्रस्तावना

उत्तर : अ) संशोधनाचा संक्षिप्त सारांश

---

५०. Research Ethics चा मुख्य उद्देश काय आहे?

अ) प्रामाणिक व जबाबदार संशोधन करणे

ब) माहिती लपवणे

क) निष्कर्ष बदलणे

ड) वाङ्मयचौर्य करणे

उत्तर : अ) प्रामाणिक व जबाबदार संशोधन करणे

संशोधन पद्धती (Research Methodology) महत्त्वाचे प्रश्न व उत्तरे...

 पीएच.डी. प्रवेश परीक्षा (PAT) – संशोधन पद्धती (Research Methodology) महत्त्वाचे प्रश्न व उत्तरे

वस्तुनिष्ठ प्रश्न (MCQ)

१. संशोधन म्हणजे काय?

अ) नवीन ज्ञानाचा शोध घेण्याची शास्त्रीय प्रक्रिया

ब) केवळ माहिती गोळा करणे

क) पुस्तक वाचन करणे

ड) प्रश्न विचारणे

उत्तर : अ) नवीन ज्ञानाचा शोध घेण्याची शास्त्रीय प्रक्रिया

---

२. संशोधन समस्येची निवड करताना कोणता घटक महत्त्वाचा असतो?

अ) आवड

ब) उपलब्ध साधने

क) विषयाचे महत्त्व

ड) वरील सर्व

उत्तर : ड) वरील सर्व

---

३. संशोधनातील गृहीतक (Hypothesis) म्हणजे काय?

अ) अंतिम निष्कर्ष

ब) तात्पुरते विधान

क) संदर्भसूची

ड) संशोधन अहवाल

उत्तर : ब) तात्पुरते विधान

---

४. प्राथमिक स्रोत (Primary Sources) कोणते आहेत?

अ) पुस्तके

ब) संशोधन लेख

क) शिलालेख, ताम्रपट, कागदपत्रे

ड) नियतकालिके

उत्तर : क) शिलालेख, ताम्रपट, कागदपत्रे

---

५. दुय्यम स्रोत (Secondary Sources) कोणते आहेत?

अ) ताम्रपट

ब) शिलालेख

क) इतिहासाची पुस्तके

ड) नाणी

उत्तर : क) इतिहासाची पुस्तके

---

६. गुणात्मक संशोधन (Qualitative Research) कशाशी संबंधित असते?

अ) संख्यात्मक माहिती

ब) गुणात्मक माहिती व अनुभव

क) सांख्यिकी

ड) प्रयोग

उत्तर : ब) गुणात्मक माहिती व अनुभव

---

७. संख्यात्मक संशोधन (Quantitative Research) कशाशी संबंधित असते?

अ) वर्णनात्मक माहिती

ब) संख्यात्मक आकडेवारी

क) मुलाखती

ड) निरीक्षण

उत्तर : ब) संख्यात्मक आकडेवारी

---

८. नमुना निवड (Sampling) म्हणजे काय?

अ) संपूर्ण लोकसंख्येचा अभ्यास

ब) लोकसंख्येतील काही घटकांची निवड

क) प्रश्नावली तयार करणे

ड) निष्कर्ष लिहिणे

उत्तर : ब) लोकसंख्येतील काही घटकांची निवड

---

९. यादृच्छिक नमुना निवड (Random Sampling) म्हणजे काय?

अ) हेतुपुरस्सर निवड

ब) प्रत्येक घटकाला समान संधी देऊन निवड

क) सोयीस्कर निवड

ड) गटानुसार निवड

उत्तर : ब) प्रत्येक घटकाला समान संधी देऊन निवड

---

१०. प्रश्नावली (Questionnaire) हे कोणते साधन आहे?

अ) माहिती संकलनाचे

ब) विश्लेषणाचे

क) संदर्भाचे

ड) निष्कर्षाचे

उत्तर : अ) माहिती संकलनाचे

---

११. मुलाखत पद्धतीचा प्रमुख फायदा कोणता?

अ) सखोल माहिती मिळते

ब) खर्च कमी होतो

क) वेळ कमी लागतो

ड) वरील सर्व

उत्तर : अ) सखोल माहिती मिळते

---

१२. संशोधनातील नैतिकता (Research Ethics) म्हणजे काय?

अ) प्रामाणिकपणा व सत्यता राखणे

ब) माहिती लपवणे

क) खोटे निष्कर्ष देणे

ड) वरीलपैकी नाही

उत्तर : अ) प्रामाणिकपणा व सत्यता राखणे

---

१३. साहित्य समीक्षा (Review of Literature) म्हणजे काय?

अ) उपलब्ध संशोधनाचा अभ्यास

ब) निष्कर्ष लिहिणे

क) माहिती गोळा करणे

ड) संदर्भ लिहिणे

उत्तर : अ) उपलब्ध संशोधनाचा अभ्यास

---

१४. संदर्भसूची (Bibliography) म्हणजे काय?

अ) संशोधनातील वापरलेल्या ग्रंथांची यादी

ब) निष्कर्ष

क) प्रस्तावना

ड) प्रश्नावली

उत्तर : अ) संशोधनातील वापरलेल्या ग्रंथांची यादी

---

१५. ऐतिहासिक संशोधनातील बाह्य परीक्षण (External Criticism) म्हणजे काय?

अ) साधनाची सत्यता तपासणे

ब) मजकुराचा अर्थ समजून घेणे

क) निष्कर्ष काढणे

ड) संदर्भ लिहिणे

उत्तर : अ) साधनाची सत्यता तपासणे

---

१६. अंतर्गत परीक्षण (Internal Criticism) म्हणजे काय?

अ) साधनातील माहितीची विश्वासार्हता तपासणे

ब) लेखकाचे नाव पाहणे

क) प्रकाशन वर्ष पाहणे

ड) संदर्भ तयार करणे

उत्तर : अ) साधनातील माहितीची विश्वासार्हता तपासणे

---

१७. संशोधन प्रस्ताव (Research Proposal) मध्ये काय असते?

अ) उद्दिष्टे

ब) संशोधन पद्धती

क) संदर्भसूची

ड) वरील सर्व

उत्तर : ड) वरील सर्व

---

१८. APA शैलीचा उपयोग कशासाठी होतो?

अ) संदर्भ लेखनासाठी

ब) डेटा विश्लेषणासाठी

क) नमुना निवडीसाठी

ड) निष्कर्ष मांडण्यासाठी

उत्तर : अ) संदर्भ लेखनासाठी

---

१९. Plagiarism म्हणजे काय?

अ) स्वतःचे संशोधन

ब) दुसऱ्याचे लिखाण स्वतःचे म्हणून वापरणे

क) माहिती गोळा करणे

ड) संदर्भ देणे

उत्तर : ब) दुसऱ्याचे लिखाण स्वतःचे म्हणून वापरणे

---

२०. संशोधन अहवालाचा शेवट कोणत्या भागाने होतो?

अ) प्रस्तावना

ब) उद्दिष्टे

क) निष्कर्ष व संदर्भसूची

ड) गृहीतक

उत्तर : क) निष्कर्ष व संदर्भसूची